Wie door Soesterberg rijdt, merkt al snel dat dit dorp iets bijzonders heeft. Tussen de bossen en heidevelden ligt een terrein waar bijna een eeuw lang vliegtuigen opstegen en landden. De voormalige vliegbasis heeft het karakter van het dorp sterk bepaald: in de straatnamen, in de verhalen van oudere bewoners en in het landschap zelf.
Inmiddels is de laatste straaljager al lang vertrokken, maar het verleden is nog volop zichtbaar. Tegelijk verandert er veel. In dit artikel lees je vijf weetjes die laten zien hoe Soesterberg van militaire vliegplek uitgroeide tot een plek waar geschiedenis, natuur en wonen samenkomen.
1. De wieg van de militaire luchtvaart
In 1913 werd op de heide bij Soesterberg de Luchtvaartafdeeling opgericht, de voorloper van de huidige Koninklijke Luchtmacht. Daarmee geldt Soesterberg als de geboorteplaats van de Nederlandse militaire luchtvaart. De eerste toestellen waren eenvoudige propellervliegtuigen van hout en doek, en vliegen was in die tijd nog echt pionierswerk.
De keuze voor deze plek was niet toevallig. De open, vlakke heide bood genoeg ruimte om op te stijgen en te landen, en de ligging midden in het land was strategisch gunstig. In de decennia daarna groeide het terrein uit tot een volwaardige vliegbasis met hangars, startbanen en kazernes.
2. Amerikanen in Camp New Amsterdam
Een opvallend hoofdstuk begon in 1954, toen Amerikaanse straaljagers hun intrek namen op de basis. Het Amerikaanse deel heette Camp New Amsterdam en werd vooral bekend door het 32nd Tactical Fighter Squadron, bijgenaamd de Wolfhounds. Tijdens de Koude Oorlog vlogen zij met verschillende typen jachtvliegtuigen, waaronder later de F-15 Eagle.
Voor het dorp betekende dit een flinke Amerikaanse invloed. Militairen en hun gezinnen woonden in de omgeving, en het geluid van straaljagers hoorde bij het dagelijks leven. In 1994, na het einde van de Koude Oorlog, vertrokken de Amerikanen weer. Veel inwoners herinneren zich die periode nog goed.
3. Het einde van een tijdperk
Na het vertrek van de Amerikanen bleef de Nederlandse luchtmacht nog een aantal jaren actief op de basis, onder meer met helikopters. Eind 2008 sloot de vliegbasis definitief. Na bijna honderd jaar kwam er een einde aan het militaire vliegverkeer boven Soesterberg.
De sluiting riep de vraag op wat er met het grote terrein moest gebeuren. Er volgde een lange periode van plannen maken, overleggen en afwegen tussen natuur, cultuurhistorie en woningbouw. Wil je de actuele ontwikkelingen rond het terrein en het dorp volgen, dan vind je regelmatig lokale berichten op Soest Nieuws Vandaag, waar nieuws uit de gemeente Soest, waar Soesterberg bij hoort, wordt verzameld. Je leest daar bijvoorbeeld over Soest Nieuws Vandaag als bron voor wat er speelt in de buurt.
4. Een museum vol vliegtuigen
Op een deel van de voormalige basis opende in december 2014 het Nationaal Militair Museum. Hierin werden het Militaire Luchtvaartmuseum, dat al in Soesterberg zat, en het Legermuseum uit Delft samengevoegd. In de grote hal staan vliegtuigen, tanks en ander materieel dat de militaire geschiedenis van Nederland vertelt.
Voor wie het verleden van de vliegbasis beter wil begrijpen, is een bezoek een logische stap. Je ziet er toestellen die ooit vanaf deze plek vlogen en krijgt een beeld van hoe het leven op een militaire basis eruitzag.
5. Natuur en wonen op de oude basis
Een groot deel van het terrein is teruggegeven aan de natuur. In het park op de voormalige vliegbasis wandel en fiets je over heide en langs oude militaire sporen, zoals de karakteristieke vliegtuigshelters. Zo blijft de geschiedenis zichtbaar, terwijl planten en dieren de ruimte terugkrijgen.
Daarnaast wordt op een deel van het terrein gebouwd aan nieuwe woningen. Daarmee groeit Soesterberg en krijgt het dorp een nieuwe wijk die direct grenst aan zijn eigen verleden. De uitdaging is om nieuwe bewoners een prettige plek te geven zonder het bijzondere karakter van het gebied te verliezen.
Wie vandaag door Soesterberg loopt, ziet dus een dorp dat zijn vliegbasisverleden niet heeft weggestopt, maar er juist op voortbouwt. De hangars, shelters en het museum herinneren aan een eeuw luchtvaart, terwijl de heide en de nieuwe straten laten zien dat het verhaal van deze plek nog lang niet af is.
